Fundusz inwestycyjny
Fundusz inwestycyjny – forma wspólnego inwestowania. Polega na zbiorowym lokowaniu środków pieniężnych (w bardziej skomplikowanych rozwiązaniach możliwe są wpłaty w postaci np. papierów wartościowych) wpłaconych przez uczestników funduszu. Uczestnikami mogą być zarówno osoby indywidualne (osoby fizyczne), jak i osoby prawne (np. przedsiębiorstwa, miasta, gminy, związki wyznaniowe a nawet podmioty nie posiadające osobowości prawnej.
2 Podstawa prawna
2 Ustawa o funduszach inwestycyjnych
Według Ustawy z dnia 27 maja 2004 r.o funduszach inwestycyjnych (Dz.U Nr 146 poz. 1546 ze zmianami)[1]:
Art. 3. 1. Fundusz inwestycyjny jest osobą prawną, której wyłącznym przedmiotem działalności jest lokowanie środków pieniężnych zebranych w drodze publicznego, a w przypadkach określonych w ustawie również niepublicznego, proponowania nabycia jednostek uczestnictwa albo certyfikatów inwestycyjnych, w określone w ustawie papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego i inne prawa majątkowe.
2. Przez publiczne proponowanie nabycia, o którym mowa w ust. 1, rozumie się proponowanie nabycia w sposób określony w art. 2 ust. 1 prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi.
3. Fundusz inwestycyjny prowadzi działalność, ze szczególnym uwzględnieniem interesu uczestników, przestrzegając zasad ograniczania ryzyka inwestycyjnego określonych w ustawie.
2 Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych
Funduszem zarządza towarzystwo funduszy inwestycyjnych (TFI) zatrudniające w tym celu doradców inwestycyjnych. Ich zadaniem jest zyskowne i bezpieczne inwestowanie środków funduszu zgodnie z zasadą ograniczenia ryzyka inwestycyjnego. Przed każdą decyzją o zakupie określonych papierów wartościowych dokonywana jest szczegółowa analiza opłacalności i bezpieczeństwa inwestycji.
2 Zasady wyceny i Rachunkowość
Fundusz samodzielnie prowadzi księgi rachunkowe. Zasady wyceny i rachunkowości fundusz spisuje w 'polityce rachunkowości', której najistotniejsze elementy prezentowane są w prospekcie informacyjnym każdego funduszu oraz w rocznym (i półrocznym) sprawozdaniu finansowym.
Podstawowe przepisy wskazujące zasady rachunkowości:
- ustawa o rachunkowości (Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości[2])
- szczególne przepisy, w których określono zasady rachunkowości funduszy inwestycyjnych (Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 24 grudnia 2007 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości funduszy inwestycyjnych[3]).
2 Uczestnictwo w funduszu inwestycyjnym
Z usług funduszu inwestycyjnego może skorzystać każdy podmiot, którego celem mogą być:
• pomnażanie kapitału.
• utrzymanie wartości i przychody (forma lokaty);
• optymalizacja podatkowa (inne opodatkowanie samego funduszu niż innych podmiotów, a także specyficzne opodatkowanie zysków z funduszy kapitałowych)
• oszczędzanie w dłuższej perspektywie czasowej (na emeryturę – w ramach programów emerytalnych, III filara systemu emerytalnego, dla dzieci itd.)
Odpowiednio do formy prawnej funduszu (otwarty, zamknięty, sekurytyzacyjny) uczestnictwo może wiązać się z innymi prawami i korzyściami.
Przykładowo – w funduszu inwestycyjnym otwartym tytuł uczestnictwa nie jest papierem wartościowym (i nie jest obracalny – można go jedynie bez ograniczeń umorzyć), a w przypadku funduszy inwestycyjnych zamkniętych tytuł uczestnictwa ma formę papieru wartościowego, który może być przedmiotem zbycia (fundusz określa, czy jego certyfikaty są dopuszczone do obrotu – np. na giełdzie, w takim przypadku obrót odbywa się na takim rynku). Szczegółowe zasady uczestnictwa w każdym funduszu mogą być różne i są opisane w dokumentach funduszu (statut, prospekt informacyjny). Przystąpienie do funduszu, w szczególności, polega na wpłacie pieniężnej do funduszu (są fundusze, w których wpłata może być dokonana w innej formie – zwykle w papierach wartościowych).
Każdy pieniądz, który jest wpłacany na konto w funduszu jest przeliczany na tzw. jednostki uczestnictwa (fundusz otwarty) lub certyfikaty inwestycyjne (fundusz zamknięty). Ich liczba pokazuje udział w majątku funduszu. Otwarty fundusz inwestycyjny ma obowiązek codziennie (lub rzadziej -jeśli tak jest wskazane w statucie tego funduszu) wyceniać ile jest warta jednostka uczestnictwa. Wartość jednostki jest podawana do publicznej wiadomości. Obecnie można śledzić wartość jednostek, przez internet, codzienną lekturę dzienników, telegazetę, czy nawet telefon komórkowy. Jest to bardzo wygodna forma kontroli nad inwestycjami. W zależności od ryzyka jakie akceptujemy, oraz od długości czasu inwestowania, można wybierać spośród różnych ofert Towarzystw Funduszy Inwestycyjnych.
2 Idea funkcjonowania
2 Historia w Polsce
Instytucja wspólnego inwestowania działająca w ramach polskiego prawa w oparciu o Ustawa z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych. Przed wejściem w życie ustawy o funduszach inwestycyjnych – istniały fundusze powiernicze, co do koncepcji działania takie same.
Idea funduszy inwestycyjnych bierze się z pomysłu wspólnego inwestowania wprowadzonego w USA w latach 20-tych XX w. (Investment Funds). W Europie lokalne regulacje tworzą różnorodne formy wspólnego inwestowania: Inwestment Fond, SICAV, UCITS… Pierwszy fundusz powierniczy powstał w Polsce w 1992 roku (latem rozpoczął inwestowanie). Wyceny – po początkowym okresie, gdy sesje na giełdzie w Warszawie odbywały się co tydzień - wyceny jednostek funduszu były ustalane w cyklu tygodniowym, przez wyceny dwukrotne w tygodniu, odbywają się zwykle codziennie. W historii zdarzył się jeden przypadek wstrzymania okresowego wycen – po wrześniu 2001, gdy fundusz inwestycyjny inwestujący na rynku giełdowym w USA nie miał możliwości wyceny swoich akcji. Spółka, która powołała pierwszy w Polsce wówczas fundusz powierniczy (Pioneer Pierwsze Polskie Towarzystwo Funduszy Powierniczych SA), po kilku zmianach właścicielskich i organizacyjnych istnieje do dziś (Pioneer Pekao Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych SA) i zarządza w Polsce funduszami o łącznej wartości majątku 15 mld zł (ca 1/6 rynku – według danych instytucji samorządowej Izba Zarządzających Funduszami i Aktywami[4]). Wartość środków zgromadzonych w funduszach inwestycyjnych przekraczała 100 mld zł (po kryzysie w latach 2008-2009 spadła, by w pierwszej połowie 2010 powrócić do 100 mld zł).
2 Korzyści
2 Wspólne inwestowanie
Nawet stosunkowo niewielkie wpłaty wielu uczestników tworzą znaczny majątek funduszu (kapitał), który umożliwia inwestycje mające na celu osiąganie zysków wyższych niż przy inwestycji indywidualnej (np. samodzielne inwestowanie na giełdzie, czy też tradycyjna lokata bankowa). Majątek funduszu inwestycyjnego lokowany jest na zasadzie dywersyfikacji ryzyka – tj. inwestowania w tak szerokie spektrum lokat, aby nawet spadek wartości jednej z lokat w niewielkim stopniu wpłynął na wartość całego portfela. Wykorzystany jest tu czynnik skali (wiele małych wpłat stanowi istotną masę).
Majątek funduszu (to znaczy faktycznie klientów) zarządzany przez specjalistów. Zadaniem zarządzającego portfelem funduszu (lub odpowiednią jego częścią) (licencjonowanego doradcy inwestycyjnego) jest inwestowanie powierzonych mu pieniędzy w taki sposób, aby osiągnąć jak największy zysk dla uczestników funduszu. Najczęściej w każdej firmie zarządzającej pieniędzmi (towarzystwo funduszy inwestycyjnych – TFI) pracują analitycy oraz kilku zarządzających (minimalną liczbę licencjonowanych doradców zatrudnionych w Towarzystwie określa ustawa o funduszach inwestycyjnych). Istotny jest także fakt, że Fundusz Inwestycyjny i TFI, które nim zarządza, mają oddzielne osobowości prawne. Skutkuje to tym, że w razie problemów finansowych spółki TFI aktywa zgromadzone w funduszach nie wchodzą w skład masy upadłościowej TFI (podobnie zresztą w odniesieniu do banku depozytariusza). A więc aktywa uczestników funduszu są bardzo bezpieczne i mają przypisane tylko ryzyko inwestycyjne (pełną listę ryzyk związanych z inwestowaniem w konkretny fundusz – zgodnie z prawem – fundusz prezentuje w prospekcie informacyjnym.
W przypadku lokat bankowych (bądź innych wehikułów oferowanych przez banki, doradców finansowych) sytuacja jest inna: powierzone środki są obracane we własnym imieniu przez bank i ewentualnie wchodzą w masę upadłościową banku (w przypadku jego upadłości zostają spożytkowane na zaspokojenie zobowiązań banku). Podobnie – na zupełnie inne ryzyka narażeni są inwestorzy samodzielnie inwestujący na rynku kapitałowym (głównie na giełdzie).
2 Elastyczność
Dla funduszy inwestycyjnych otwartych istnieje ustawowa możliwość przystąpienia do fundusz w dowolnym momencie i prawo złożenia żądania odkupienia posiadanych jednostek uczestnictwa w dowolnej chwili. Wszelkie ograniczenia są opisane w prospekcie informacyjnym funduszu. Przystępowanie jest możliwe w dowolnych kwotach, podobnie przy odkupywania jednostek nie jest konieczne całkowite likwidowanie inwestycji.
Jednostki uczestnictwa sÄ… dziedziczne.
Zwykle towarzystwa umożliwiają łatwiejsze przenoszenie inwestycji między funduszami / subfunduszami w grupie funduszy przez siebie zarządzanych.
2 Dywersyfikacja
Dzięki efektowi skali możliwe jest takie inwestowanie, by było ono ukierunkowane na różnorodne inwestycje, co powinno zmniejszyć ryzyko straty w jednym typie inwestycji (kiedyś podawano przykład, że lepiej mieć różne owoce w jednym koszyku).
2 Profesjonalne zarzÄ…dzanie
Inwestowaniem kieruje wyspecjalizowany podmiot, która zgodnie z prawem powinna posiadać formalne kwalifikacje do takiego zarządzania (jest nadzorowana przez Komisję Nadzoru Finansowego, musi spełniać określone wymogi kapitałowe, musi zatrudniać certyfikowanych zarządzających, wypełnia szereg wymogów dokumentacyjnych [ogłasza prospekt informacyjny, sporządza regularnie sprawozdania finansowe).
W strukturze spółek zarządzających konieczne są działy koordynujące pewne działania:
- zarzÄ…dzajÄ…cy portfelem,
- inspektor nadzoru,
- zarzÄ…dzajÄ…cy ryzykiem,
- dział rozliczeń,
- księgowość i administracja funduszu.
2 Porównywalność i transparentność
W Polsce istnieje szeroki rynek funduszy inwestycyjnych. Zgodnie z polskim prawem mają one nałożone wymogi informacyjne. Standardowo wyniki inwestycji funduszy porównywane są przez porównanie kwoty wpłaconej z odzyskiwalną w danym momencie. Fundusze ([towarzystwo funduszy inwestycyjnych|ich zarządzający]] z ustaloną częstotliwością ogłaszają wyniki wycen (zwykle codziennie), a prasa i różne agencje informacyjne analizują te informacje i porównują wyniki osiągane.
W funduszach, co do zasady, nie ma kosztów ukrytych. Tzn. wszystkie koszty muszą być ujawnione w prospekcie informacyjnym, a faktycznie poniesione można zweryfikować w sprawozdaniach finansowych (ogłaszanych co pół roku: sprawozdania półroczne i roczne). Zgodnie z polskimi regulacjami prawymi wszystkie elementy istotne dla decydowania co do inwestowania w fundusz są prezentowane przez fundusz w prospekcie informacyjnym (co roku aktualizowanym, zwykle w maju, aktualizowanym także przy okazji innych istotnych zmian w obsłudze funduszu).
2 Wiele typów funduszy i szeroka oferta
Zgodnie z polskim prawem fundusze mogą mieć kilka typów, różnicujących je w zakresie:
- zasad inwestowania (np. fundusze rynku pieniężnego),
- praw uczestników (fundusze z różnymi kategoriami jednostek uczestnictwa),
- możliwości uczestnictwa (fundusze otwarte i fundusze zamknięte - różniące się też formą tytułów uczestnictwa: fundusze inwestycyjne otwarte zbywają jednostki uczestnictwa nie będące papierami wartościowymi, a fundusze zamknięty zbywają certyfikaty będące zbywalnymi papierami wartościowymi),
- konstrukcji prawnej (fundusze z wydzielonymi subfunduszami, fundusze typu 'master-feeder').
2 Bezpieczeństwo
W Polsce działanie funduszy jest dokładnie uregulowane. Zgodnie z ustawą fundusz ma osobowość prawną, zarządza nim dedykowana spółka. Aktywa funduszu przechowywane są u określonego Depozytariusza (w ustawie określono warunki, w tym kapitałowe, niezbędne dla wskazania depozytariusza). Nad rynkiem czuwa (bezpieczeństwem, prawidłowością działań oraz regulacjami) organ Państwa: Komisja Nadzoru Finansowego.
2 Inne korzyści (przykładowe)
W Polsce fundusze są zwolnione z podatku dochodowego od dywidend (to znaczy fundusz, otrzymując dywidendy z tytułu posiadanych akcji oraz (analogicznie przy odsetkach z obligacji) nie płaci podatku dochodowego.
2 Historia w Polsce: fundusz inwestycyjny
2 Fundusz powierniczy
Instytucja zbiorowego inwestowania, w Polsce wprowadzona w roku 1991 (wpisana do ustawy o publicznym obrocie papierami wartościowymi - jako pojedynczy artykuł). Pierwsze fundusze powiernicze wprowadziła spółka z grupy amerykańskiej Pioneer Group: Pioneer Pierwsze Polskie Towarzystwo Funduszy Powierniczych (pierwszy w Polsce fundusz: Pioneer Pierwszy Polski Fundusz Powierniczy – utworzony w 1992 roku – działający obecnie pod nazwą subfunduszu Pioneer Zrównoważony w Pioneer Fundusz Inwestycyjny Otwarty).
Pomysł funduszu powierniczego polega na stworzeniu ram organizacyjnych dla wspólnego inwestowania, gdy każdy zainteresowany może przystąpić do inwestycji w każdym momencie i w każdym momencie się z niej wycofać. Fundusze inwestują na rynku kapitałowym. Fundusze powiernicze nie miały osobowości prawnej, a prowadzone były przez towarzystwa funduszy powierniczych.
Przystąpienie do funduszu z nową wpłatą polega na wpłacie i określeniu, ile jednostek uczestnictwa za tę wpłatę staje się własnością wpłacającego. Liczbę jednostek uczestnictwa określa się poprzez podzielenie kwoty wpłaty przez aktualną na moment wpłaty wartość pojedynczej jednostki uczestnictwa. Przy wpłacie zwiększa się liczba istniejących jednostek uczestnictwa. Oznacza to, że każdy uczestnik ma proporcjonalną część wartości całego funduszu. Przy wypłacie za umarzane jednostki uczestnictwa uczestnik otrzymuje proporcjonalną część całego funduszu (liczbę jednostek mnoży się przez aktualną na ten moment wartość jednej jednostki uczestnictwa).
Fundusz był uregulowany ustawą (ustawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych) oraz własnymi zasadami ustalonymi w Regulaminie funduszu.
Z założenia fundusze były mocno uregulowane – co do zakresu inwestycji (wiele limitów inwestycyjnych, zakres możliwych inwestycji, sposób przechowywania majątku funduszu – w banku, uregulowanym ustawowo), co do praw i obowiązków uczestników, co do zasad przystępowania i wychodzenia z inwestycji.
2 Fundusz inwestycyjny
W 1997 nastąpiła zmiana prawa (powstała ustawa o funduszach inwestycyjnych), zgodnie z którą (m.in.):
- fundusze nabyły osobowość prawną,
- wprowadzono rozróżnienie na kilka typów funduszy (otwarte, zamknięte),
- doprecyzowano wiele aspektów działania.
Po wprowadzeniu ustawy istniejące fundusze powiernicze zostały przekształcone w fundusze inwestycyjne. Nowe fundusze miały już formę funduszy inwestycyjnych.
Pierwotna ustawa o publicznym obrocie i funduszach powierniczych liczyła – w odniesieniu do funduszy w rozdziale 8 Ustawy – 25 artykułów (art.89-art.113). Obecnie ustawa kończy się na art. 331. Okresowo przepisy regulujące zasady działania funduszy inwestycyjnych są uszczegółowiane (powstaje szereg dodatkowych przepisów: określenie wymogów na prospekt informacyjny, określenie szczególnych zasad rachunkowości funduszy, określenie wymogów sprawozdawczości dla organów państwa, w tym nadzoru i NBP).
Dzięki regulacjom fundusze na trwałe wrosły w krajobraz możliwych inwestycji w Polsce, rozpropagowały inwestowanie, ale równocześnie z pierwotnej spontanicznej formy współinwestowania przeobraziły się w kolejne instytucje przyjmujące pieniądze swoich klientów i obiecujące zwrot z zyskiem. Nadal jednak ciągle są jednymi z bardzie przejrzystych (transparentnych) form inwestowania przez zawodowych inwestorów powierzonych środków. Stały się także narzędziem do budowania specyficznych strategii zarobkowych (fundusze dedykowane inwestorom, tworzenie tarczy podatkowej, programy oszczędnościowe lub emerytalne, w tym w ramach II filara programu emerytalnego). Odpowiednio do potrzeb powstaje szereg konstrukcji funduszy inwestycyjnych (fundusze otwarte, fundusze zamknięte, w tym emitującymi notowane na giełdzie certyfikaty inwestycyjne, fundusze sekurytyzacyjne, fundusze z wydzielonymi subfunduszami, fundusze z wieloma kategoriami zbywanych jednostek uczestnictwa lub zbywane w różnych walutach).
2 UCITS IV
działające w Polsce fundusze inwestycyjne otwarte są zgodne z UCITS, tzn. fundusze podlegają (częściowo pośrednio) regulacjom europejskim - w tym dyrektywie UCITS Undertakings for Collective Investments in Transferible Securities. Wiele wskazuje, że dyrektywa UCITS IV stanie się podstawą istotnych zmian w sposobie działania funduszy inwestycyjnych także w Polsce (dyrektywa wprowadzi znacznie szersze możliwości działalności transgranicznej).
2 Podziały funduszy inwestycyjnych
Na światowym rynku finansowym wyróżnić można kilka typów funduszy inwestycyjnych. Podstawowe typy to:
- fundusze otwarte, FIO (tj. fundusze o zmiennej liczbie tytułów do uczestnictwa w funduszu tzw. jednostek uczestnictwa)
- fundusze zamknięte, FIZ (tj. fundusze o zasadniczo stałej liczbie tytułów uczestnictwa tzw. certyfikatów inwestycyjnych).
Wyróżnić można również:
- fundusze tzw. statutowe tj. będące spółką o zmiennym kapitale akcyjnym (np. amerykańskie mutual funds lub francuskie SICAV) lub
- tzw. typy umowne – tj. sytuacje, gdy fundusz jest wyodrębnioną masą majątkową (np. amerykańskie Unit Investment Trusts, francuskie FCP lub niemieckie Investmentfonds).
Trzeci podział funduszy inwestycyjnych dotyczy obszaru inwestycji:
- rynek akcji
- rynek obligacji
- rynek pieniężny
- rynek nieruchomości
2 Polski fundusz inwestycyjny
Polski fundusz inwestycyjny to wyodrębniona masa majątkowa, posiadająca jednak odrębną od Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych osobowość prawną. Dzięki takiej konstrukcji prawnej (posiadaniu oddzielnej osobowości prawnej) środki funduszu (a więc jego klientów) nie wchodzą w skład masy upadłościowej Towarzystwa, które nim zarządza.
Tytułem do uczestnictwa w polskim otwartym funduszu inwestycyjnym jest tzw. jednostka uczestnictwa nabywana i umarzana na żądanie uczestnika funduszu, a w funduszu inwestycyjnym zamkniętym – certyfikat inwestycyjny, będący papierem wartościowym.
Pierwszym funduszem inwestycyjnym działającym na terytorium Polski był Pioneer (obecnie powiązany z bankiem Pekao SA).
Aktem prawnym, który określa zasady tworzenia i funkcjonowania funduszy inwestycyjnych jest ustawa z 27 maja 2004 roku o funduszach inwestycyjnych.
2 Klasyfikacje funduszy
Fundusze inwestycyjne różnią się między sobą poziomem ryzyka i związanym z nim rodzajem instrumentu finansowego, w który lokują swoje aktywa. Różnice dotyczą także horyzontu czasowego inwestycji i celów inwestycyjnych. Nie ma dwóch identycznych funduszy inwestycyjnych.
2 Według celu inwestycyjnego
Cel, do którego powinien zmierzać fundusz inwestycyjny realizując swoją politykę inwestycyjną. Jest to określona w statucie generalna wytyczna, jaką powinien kierować się fundusz w realizacji polityki inwestycyjnej. Dopuszczalne cele inwestycyjne funduszu otwartego lub specjalistycznego otwartego określa ustawa. Mogą to być: a) ochrona realnej wartości aktywów funduszu, b) osiąganie przychodów z lokat netto funduszu oraz c) wzrost wartości aktywów w wyniku wzrostu wartości lokat. Cele inwestycyjne funduszy zamkniętych mogą być określone dowolnie.
2 Fundusze agresywnego wzrostu
Są one najbardziej ryzykowne spośród wszystkich funduszy akcji. Ich celem jest maksymalny przyrost wartości kapitału, dający przy tym niewielki dochód bieżący. Na ogół lokują one swoje środki w akcje nowych spółek i istniejących już spółek wzrostowych z rynku pozagiełdowego. Mogą również inwestować, niezależnie od ich kapitalizacji, w spółki lub branże znajdujące się akurat w niełasce rynku, licząc na potencjał zysków zawartych w niedowartościowanych lub zapomnianych akcjach. Inne tego rodzaju fundusze inwestują we wszystkie spółki ujawniające silny potencjał zysków.
2 Fundusze akcji małych spółek
Są również funduszami wysokiego ryzyka. W przeciwieństwie do agresywnych funduszy wzrostu, kupują wyłącznie akcje małych spółek z rynku pozagiełdowego. Obrót tymi akcjami jest niewielki, a ich kursy podlegają znacznym wahaniom.
2 Fundusze wzrostu kapitałowego
Podobnie jak ich agresywni poprzednicy, dążą do przyrostu wartości kapitału. Są jednak mniej ryzykowne, ponieważ inwestują w spółki o pewnej pozycji na rynku, wypłacające akcjonariuszom dywidendę. Jednakże dochód z dywidendy traktują jako rzecz drugorzędną. Przyrost wartości kapitału mają im zapewnić szybko rozwijające się firmy. W rankingach efektywności fundusze te są porównywalne z agresywnymi funduszami wzrostu.
2 Fundusze wzrostu i dochodu z kapitału
Inwestują w spółki o ugruntowanej pozycji na rynku tzw. blue chips, regularnie wypłacające dywidendę. Charakteryzuje je duży stosunek dywidendy do wartości kapitału i są zainteresowane łączną stopą zwrotu. Fundusze tego typu są mniej ryzykowne od funduszy wzrostu, ponieważ inwestują w spółki o większej kapitalizacji i o większej płynności finansowej umożliwiającej wypłacanie znaczniejszych dywidend. Dywidendy pełnią funkcję finansowej amortyzacji na wypadek spadku kursów.
2 Fundusze mieszane (zrównoważone)
Ich celem jest zachowanie kapitału. Inwestują w akcje i obligacje. W strukturze portfela, w większości z nich, dominuje następująca proporcja - 60% akcji i 40% obligacji. Są to fundusze stabilniejsze, wahania ich wartości są mniejsze od zmian indeksów giełdowych. W czasie hossy pozostają na ogół w tyle za rynkiem, ale osiągają lepsze wyniki w czasie bessy.
2 Fundusze Å‚Ä…cznej stopy zwrotu
Są odmianą funduszy mieszanych, dającą jednak inwestorom możliwość osiągnięcia większych zysków. Zarządzający ich portfelem mają większą elastyczność zmiany struktury portfela niż w funduszach mieszanych. W zależności od sytuacji na rynku mogą oni zmieniać dowolnie proporcje pomiędzy akcjami a obligacjami.
2 Fundusze dochodu z kapitału
Można je traktować jako substytut funduszy zrównoważonych w nieco większym stopniu nastawionych na wzrost kapitału. Fundusze te starają się uzyskać jak największy dochód bieżący. Kupują w tym celu akcje o wysokiej stopie dywidendy oraz obligacje emitowane przez rząd i przedsiębiorstwa. Ponieważ znaczną część ich przychodów stanowią odsetki i dywidendy, są one bardziej niż inne fundusze akcji narażone na zmiany stóp procentowych.
2 Fundusze obligacji
Mogą mieć różne cele inwestycyjne. Mogą różnić się między sobą horyzontem czasowym obligacji, w które inwestują jak i ryzykiem związanym z wiarygodnością emitentów obligacji. Fundusze obligacji służą jako zabezpieczenie przed ewentualnymi stratami z inwestycji w akcje lub w funduszach akcji. Nie są one jednak wolne od ryzyka. Ich wartość może podlegać wahaniom podobnie jak w przypadku akcji. Im dłuższy jest termin wykupu obligacji, tym większe są wahania ich kursów.
2 Fundusze rynku pieniężnego
Inwestują one w krótkoterminowe instrumenty rynku pieniężnego, czyli w bony skarbowe, certyfikaty depozytowe, bony komercyjne itp. W tych funduszach nie ma wahań cen, ale uzyskiwany w nich dochód jest niższy. Najbezpieczniejsze z tych funduszy inwestują w bony skarbowe, średniookresowe obligacje rządowe oraz skrypty dłużne agencji rządowych.
2 Fundusze rynków zagranicznych
Istnieją dwie odmiany tych funduszy. Fundusze globalne inwestujące na rynku krajowym jak i na rynkach zagranicznych oraz fundusze międzynarodowe, które wyłączają ze swoich portfeli krajowe papiery wartościowe. Atrakcyjność tych funduszy polega na jeszcze większej dywersyfikacji lokat niż w krajowych funduszach akcji czy obligacji. Rynki w innych krajach poruszają się często w rytmie odmiennym od krajowego i dlatego straty z inwestycji krajowych mogą być równoważone zyskami na rynkach zagranicznych. Jednakże z tymi funduszami wiąże się dodatkowe ryzyko związane z kursami walut.
2 Fundusze branżowe
Są to wyspecjalizowane fundusze inwestujące w wybrane branże przemysłowe. Inwestowanie w te fundusze jest obarczone wysokim ryzykiem, ponieważ brak w nich dywersyfikacji. Jeśli koniunktura na daną branżę jest dobra, można osiągnąć znaczące zyski. Jednak w przeciwnym wypadku straty dla inwestora mogą okazać się dotkliwe.
2 Według Kryterium formy uczestnictwa
2 Fundusze otwarte
Fundusz inwestycyjny otwarty zbywa jednostki uczestnictwa i dokonuje ich odkupienia na żądanie uczestnika funduszu. Odkupienia jednostki uczestnictwa jest tożsame z jej umorzeniem.
Tytułem uczestnictwa jest więc jednostka uczestnictwa, która nie jest papierem wartościowym, nie jest zbywalna (ale jest dziedziczna).
2 Fundusze zamknięte
Fundusz zamknięty emituje jednostki uczestnictwa (certyfikaty), które mogą być przedmiotem wtórnego obrotu. Certyfikaty nie podlegają umarzaniu. Fundusz zamknięty ma z góry określoną wielkość kapitału akcyjnego (udziałów). Tytułem uczestnictwa jest więc certyfikat inwestycyjny, będący papierem wartościowym, który – jeśli fundusz nie określi tego inaczej jest zbywalny.
2 Kryterium opłaty wstępnej
2 Fundusze typu load
Pobierana jest tzw. opłata manipulacyjna. Może ona być pobierana zarówno na wejściu jak i na wyjściu z funduszu.
2 Fundusze typu no-load
Brak opłaty manipulacyjnej.
2 Kryterium dystrybucji zysków i dochodów
2 Fundusze tezaurujÄ…ce
Fundusze akumulujące zyski funduszy. Oznacza to, że wszystkie przychody i zyski powiększają wartość całego funduszu, a więc i wartość jednostki uczestnictwa w takim funduszu.
2 Fundusze wypłacające przychody
Fundusze wypłacające uczestnikowi funduszu świadczenia, np. dywidendę.
2 Specyficzne fundusze
Od połowy lat 2000 fundusze inwestycyjne otwarte w Polsce coraz częściej przyjmują postać pojedynczego funduszu (mającego osobowość prawną) z wydzielonymi subfunduszami. Zalety takiej konstrukcji: (1) dokumentacja pojedynczej osoby prawnej powinna być bardziej spójna i ujednolicona (pojedynczy prospekt inwestycyjny prezentujący w jednym miejscy elementy jednolite, a oddzielnie pokazujący odrębności, w tym głównie politykę inwestycyjną subfunduszy), (2) optymalizacja podatkowa (w Polsce podatek z zysków kapitałowych w funduszach płacony przez osoby fizyczne ustalany jest momencie realizacji zysków z inwestycji w którykolwiek z subfunduszy w ramach funduszu, co oznacza, że przenoszenie środków między subfunduszami – mimo, ze oznacza odkupieie jednostek nie podlega podatkowi).
2 Statystyki
Fundusze inwestycyjne stanowią coraz popularniejszą formę oszczędzania. W styczniu 2007 roku kwota zgromadzona przez wszystkie działające w Polsce TFI przekroczyła 100 mld złotych. Według niepełnych danych, w styczniu 2008 przewaga umorzeń nad wpłatami wyniosła 11 mld zł, a w czerwcu – 2,7 mld[5].
W sierpniu klienci zabrali z funduszy o 893 mln zł więcej niż do nich wpłacili. Był to dziesiąty miesiąc z rzędu kiedy saldo wpłat i umorzeń do funduszy było na minusie. W ciągu ostatniego roku klienci wycofali z nich aż 22,2 mld zł[6].
Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych mogą (nie ma obligatoryjności) przystępować do Izby Zarządzających Funduszami i Aktywami.
Na stronie Izby Zarządzających Funduszami i Aktywami można znaleźć podsumowania okresowe zebranych środków, sald wpłat oraz szereg informacji analitycznych dotyczących funduszy. Na koniec kwietnia 2010 wartość aktywów netto 525 funduszy (zebrane dane z 30 TFI) wyniosła: 104 691,8 tys zł[7].
Lista towarzystw funduszy inwestycyjnych zarejestrowanych w Komisji Nadzoru Finansowego[8] liczy obecnie (w 2010 roku) 46 pozycji.
Izba przygotowała także materiały edukacyjne[9], umożliwiające uporządkowanie bądź poszerzenie wiedzy o inwestowaniu w fundusze inwestycyjne w Polsce. Został tam też opracowany słownik pojęć związanych z dziedziną inwestowania w fundusze inwestycyjne.
2 Rating Otwartych Funduszy Inwestycyjnych
Rating polskich funduszy inwestycyjnych: Forbes Investor: SEENDICATOR
Informacje o części polskich funduszy inwestycyjnych dostępne są w serwisach informacyjnych oraz analitycznych (Analizy Online[10], Bloomberg LP, Morningstar[11]).
2 Zobacz też
Przypisy
- ↑ Ustawa z 27.05.2004 o funduszach inwestycyjnych (pol.).
- ↑ Ustawa z 29.09.1994 o rachunkowości (pol.).
- ↑ Rozporządzenie MF w sprawie szczególnych zasad rachunkowości funduszy inwestycyjnych (pol.).
- ↑ Izba Zarządzających Funduszami i Aktywami (pol.).
- ↑ Tomasz Publicewicz: Sprzedaż i umorzenia w krajowych funduszach inwestycyjnych (czerwiec 2008) (pol.). Grupa Onet.pl SA, 2008-07-26. [dostęp 2008-07-27].
- ↑ Piotr Kowalski: Sprzedaż i umorzenia w krajowych funduszach inwestycyjnych (wrzesień 2008) (pol.). TFi.pl, 2008-09-09. [dostęp 2008-09-09].
- ↑ dane sumaryczne rynku - IZFIA (pol.).
- ↑ Zestawienie urzędowe (KNF) Towarzystw Funduszy Inwestycyjnych (pol.).
- ↑ Poradnik IZFiA ‘Jak pomnożyć pieniądze’ (pol.).
- ↑ Analizy PL – analizy polskich funduszy inwestycyjnych (pol.).
- ↑ Morningstar (ang.).
2 Linki zewnętrzne
- Ustawa o funduszach inwestycyjnych
- Ustawa – fundusz powierniczy
- Pierwotna ustawa o funduszach inwestycyjnych (z 1997 r.)
- ustawa o funduszach inwestycyjnych (2004)
- Przepisy rachunkowe: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 24 grudnia 2007 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości funduszy inwestycyjnych
- Komisja Nadzoru Finansowego
- Artykuł omawiający rodzaje funduszy inwestycyjnych w Polsce
- ABC Inwestora w jednostki uczestnictwa funduszy w Polsce
